Podczas spotkania z Michałem Bilewiczem i Zuzanną Dolegą, które odbyło się 18 kwietnia 2026 r. rozmawialiśmy o reakcjach publiczności na wystawę „Nasi Chłopcy. Mieszkańcy Pomorza Gdańskiego w armii III Rzeszy” prezentowaną w Muzuem Gdańska oraz o tym, co mówią one o naszej zbiorowej pamięci i tożsamości.
Punktem wyjścia była analiza silnych, często antagonistycznych odpowiedzi na wystawę — oraz pytania o zakorzenienie doświadczenia traumy w polskiej wyobraźni zbiorowej, szczególną dostępność statusu ofiary i wyczulenie na próby podważania narodowych doświadczeń. W rozmowie pojawiły się także wątki kompleksu wojennego, mentalności oblężonej twierdzy oraz napięcia między rolą ofiary i sprawcy, a także możliwości wyjścia poza krąg zranionej tożsamości.
Do udziału zaprosiliśmy tych gości ze względu na ich dorobek badawczy i artystyczny oraz doświadczenie w analizie pamięci społecznej, uprzedzeń i mechanizmów psychologicznych. Michał Bilewicz jako psycholog społeczny, kierujący Centrum Badań nad Uprzedzeniami na Uniwersytecie Warszawskim, od lat zajmuje się problematyką stereotypów, traumy historycznej, pamięci i procesów pojednania, łącząc refleksję naukową z analizą współczesnych napięć społecznych. Z kolei Zuzanna Dolega, artystka wizualna i badaczka związana z ASP w Gdańsku, wnosi do tej rozmowy perspektywę sztuki i doświadczenia pracy z materią pamięci, ciała i percepcji, podejmując w swoich projektach również wątki neuroestetyki i złożonych relacji między doświadczeniem a jego reprezentacją.
Ich uzupełniające się perspektywy pozwoliły spojrzeć na omawiane zjawiska w sposób pogłębiony, wielowymiarowy i unikający uproszczonych, jednoznacznych ocen.
W trakcie spotkania wybrzmiewało przekonanie, że „to nie jest takie proste” i że historia jest bardziej złożona — co stało się punktem wyjścia do dalszej refleksji nad naszymi doświadczeniami i sposobami ich rozumienia.
