W dniach 18–20 listopada 2026 r. w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku odbędzie się konferencja naukowa "Zabawa w Boga: eugenika w dziejach najnowszych". Zapraszamy badaczy z dziedzin historii, socjologii, filozofii, (bio)etyki, medycyny, prawa i nauk politycznych do nadsyłania propozycji tematów wystąpień. Na zgłoszenia czekamy do 1 czerwca 2026 r.
W 2024 r. Sejm Polski uchwalił 22 września Dniem Pamięci Ofiar Zagłady Osób z Zaburzeniami Psychicznymi na terenach okupowanej Polski podczas II wojny światowej. Tego dnia w 1939 r. dokonano pierwszych morderstw pensjonariuszy dawnego szpitala psychiatrycznego
w Kocborowie pod Starogardem Gdańskim. Był to jeden z wielu ośrodków, w których uśmiercano osoby chore i upośledzone, realizując tym samym jeden z celów polityki eugenicznej nazistowskich Niemiec.
Historia współczesnej inżynierii biologicznej i kontroli społecznej jest nierozerwalnie związana z rozwojem eugeniki. Ruch ten zrodził się z pozornie szlachetnego celu „udoskonalenia” rasy ludzkiej poprzez selekcję – co było jednym z aspektów bezprecedensowego postępu naukowego XIX w. Wkrótce entuzjaści eugeniki zaczęli postulować mobilizację aparatu biurokratycznego nowoczesnego państwa, aby wcielić te teorie w życie.
Z czasem poszczególne kraje wprowadziły praktyki eugeniczne na różną skalę. Apogeum tej polityki stała się realizacja w nazistowskich Niemczech programu tzw. akcji T4 – projektu systematycznych, masowych morderstw w ramach przymusowej eutanazji, który pochłonął około 300 tys. ludzkich istnień. Zbrodnia ta stała się technologicznym i ideologicznym prekursorem Zagłady.
Eugenika nie była jednak zjawiskiem lokalnym. Nie skończyła się też wraz z upadkiem Rzeszy Niemieckiej w 1945 r. Było to zjawisko o charakterze globalnym, które dotknęło środowisk medycznych, prawnych i społecznych na wielu kontynentach. Część krajów utrzymało regulacje eugeniczne aż do ostatnich dekad XX w., a niekiedy nawet dłużej.
Konferencja ma na celu zbadanie wieloaspektowej natury myśli eugenicznej – od jej intelektualnych korzeni po praktyczne, często brutalne, zbrodnicze i tragiczne w skutkach zastosowania.
Tematyka i zagadnienia
Zapraszamy badaczy z dziedzin historii, socjologii, filozofii, (bio)etyki, medycyny, prawa
i nauk politycznych do nadsyłania propozycji. Możliwe tematy obejmują m.in.:
- źródła myśli eugenicznej: o początkach idei „poprawy” rasy ludzkiej;
- genealogie intelektualne: wpływ darwinizmu społecznego i „nauki” o dziedziczności w XIX i XX w.;
- program T4 i jego następstwa: analiza programów „eutanazji”, ich ofiar oraz etyki medycznej w Rzeszy Niemieckiej (1933–1945);
- perspektywy globalne: ustawodawstwo eugeniczne i praktyki sterylizacyjne na świecie;
- eugenika instytucjonalna: rola szpitali psychiatrycznych, laboratoriów i systemów opieki społecznej w promowaniu „higieny rasowej”;
- płeć a eugenika: kontrola reprodukcji kobiet i koncepcja „właściwego” macierzyństwa;
- współczesne echa: dziedzictwo myślenia eugenicznego we współczesnej genetyce
i bioetyce.
Zasady zgłaszania propozycji
Prosimy o nadsyłanie wypełnionych formularzy zgłoszeniowych na adres: conference2026@muzeum1939.pl
- termin nadsyłania zgłoszeń: 1 czerwca 2026 r.;
- ogłoszenie wyników rekrutacji: 19 czerwca 2026 r.
Informacje organizacyjne
- organizatorzy dokonają wyboru referatów i poinformują o decyzji do 19 czerwca 2026 r.;
- języki: angielski i polski (zapewnione tłumaczenie symultaniczne)
- uczestnikom, których zgłoszenia zostaną przyjęte, Muzeum zapewnia zakwaterowanie;
- organizatorzy nie pokrywają kosztów podróży;
- przebieg konferencji może być rejestrowany.
