5 maja 1945 r. wojska amerykańskie wyzwoliły niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny Mauthausen-Gusen, znajdujący się na terenie anektowanej przez Niemców Austrii. Obóz ten jest uważany za jedno z największych miejsc kaźni Polaków w czasie II wojny światowej.
W obliczu nacierających wojsk alianckich wiosną 1945 r. załoga KL Mauthausen-Gusen zaczęła niszczyć ślady swoich zbrodni, m.in. paląc dokumenty. 5 maja 1945 r. na teren obozu wkroczyli amerykańscy żołnierze, którzy wyzwolili 40 tys. więźniów, w większości w bardzo złym stanie fizycznym i psychicznym.
Wraz z amerykańskimi żołnierzami na teren obozu przybył zespół śledczy, który zebrał dowody zbrodni wojennych popełnionych przez SS – w tym kluczowe dokumenty, które zostały uratowane przez więźniów obozu. Stały się one podstawą do ścigania niemieckich oprawców.
Założony jeszcze przed wybuchem II wojny światowej KL Mauthausen-Gusen odegrał główną rolę w niszczeniu polskiej inteligencji. Więźniów wykorzystywano do niewolniczej pracy i przeprowadzano na nich eksperymenty medyczne. Szacuje się, że przez cały okres funkcjonowania obozu przeszło przez niego do 340 tys. osób, a śmierć poniosło blisko 120 tys. więźniów, w tym 30–40 tys. Polaków.
